Chùa Cổ Lễ - ngôi chùa đặc biệt nhất ở Thành Nam.
Chùa Cổ Lễ (có tên tự là Thần Quang) ở thị trấn Cổ Lễ, huyện Trực Ninh, Nam Định là một ngôi chùa đặc biệt nhất ở Thành Nam.
Chùa được xây dựng thế kỷ thứ 12 thời Lý Thần Tông, trên nền đất vuông, rộng 10 mẫu bắc bộ. Ngôi chùa ngoài thờ Phật, còn thờ Đức Thánh Tổ Nguyễn Minh Không, người có công lớn trong việc xây dựng chùa.
Năm 1903, chùa được tu sửa và xây dựng lại với lối kiến trúc hoàn toàn khác biệt. Ở lần tu sửa này, chùa được xây dựng bằng gạch, vôi vữa, mật mía, giấy bản. Phong cách kiến trúc được kết hợp giữa chùa truyền thống đạo Phật kết hợp với phong cách các nhà thờ Thiên chúa giáo.
Điểm nhấn của chùa là tháp Cửu Phẩm Liên Hoa cao 12 tầng (32m), có 8 mặt. Đế tháp Cửu Phẩm Liên Hoa được đặt trên lưng một con rùa đá lớn, đầu hướng vào chùa. Con rùa nằm giữa hồ nước vuông, bốn góc là bốn hòn núi giả khá lớn, có đắp bốn con voi to.
Trong chùa có chiếc cầu cong ba nhịp dẫn đến nơi thờ Phật quan âm nghìn mắt nghìn tay. Và quả chuông đồng nặng 9 tấn cao hơn 4 mét được đúc năm 1936 - gọi là chuông Đại Hồng Chung. Là một trong những quả chuông lớn nhất ở Việt Nam tại thời điểm đó. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, sợ chuông bị giặc phá hoại, người dân cùng nhà chùa đã vần chuông ngâm giấu dưới hồ.
Năm 1954, quả chuông đồng được kéo lên đặt ở bệ giữa lòng hồ. Đến nay quả chuông vẫn còn được giữ nguyên vẹn và trở thành báu vật thiêng liêng của chùa Cổ Lễ.
Thời kháng chiến chống Pháp, năm 1947, hòa thượng chủ trì đã làm lễ phát nguyện cho 27 nhà sư "cởi áo cà sa khoác chiến bào ra trận". 27 nhà sư này đến từ nhiều địa phương trong tỉnh Nam Định. Ngoài ra, còn có cả Nghệ An, Hải Phòng, Ninh Bình. Các nhà sư đã lập nên nhiều chiến tích; tuy nhiên có 12 nhà sư đã hy sinh tại chiến trường. Các nhà sư còn lại, có người tiếp tục ở lại quân ngũ giữ chức vụ cao, có người lại trở về tu hành, giữ nhiều trọng trách trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Đây là một kì tích, dấu ấn hết sức đặc biệt của Phật giáo Việt Nam nói chung và chùa Cổ Lễ nói riêng. Năm 1999, để tưởng nhớ công ơn của những nhà sư đã anh dũng hy sinh bảo vệ đất nước, chùa đã xây dựng một vườn tượng trong khuôn viên chùa.
Được biết, trong 2 cuộc kháng chiến, chùa Cổ Lễ vừa là nơi hội họp chỉ đạo phong trào cách mạng, vừa cơ sở nuôi giấu cán bộ, du kích và bộ đội chủ lực.
Ngày nay, hàng năm, cứ từ ngày 13 đến ngày 16 tháng 9 Âm lịch, hội chùa Cổ Lễ lại được tổ chức với nhiều trò chơi văn hóa dân gian, trong đó có bơi thuyền. Chùa được được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật, "Di tích lịch sử văn hóa","Danh lam thắng cảnh quốc gia" năm 1988.